Widok zawartości stron
Ochrona głuszca w Nadleśnictwie Biłgoraj w latach 2011-2013
Głuszec (Tetrao urogallus L.)
Cecha charakterystyczna koguta głuszca
Siedlisko głuszca
Pożywienie głuszca
prowadzona edukacja w nadleśnictwie
Nazwa projektu: Ochrona głuszca w Nadleśnictwie Biłgoraj w latach 2011-2013
Wartość projektu: 347 991,95 zł
Kwota dofinansowania ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w
ramach RPO WL na lata 2007 – 2013: 260 285,00 zł.
Poziom dofinasowania: 85%.
Głuszec to ptak z rodziny kuraków występujący w drzewostanach iglastych o charakterze naturalnym. Jest to duży ptak, masa kogutów dochodzi do 6.5kg, natomiast kury są zdecydowanie mniejsze i ważą do 2.5kg. W ostatnich latach liczebność głuszca na skutek zmian środowiskowych zaczęła spadać. Spowodowało to objęciem go w Polsce ścisłą ochroną prawną od 1995 r., oraz wpisaniem do „Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt" z oznaczeniem CR-gatunek skrajnie zagrożony. Gatunek ten figuruje również w załączniku II Dyrektywy Ptasiej Rady Europy, a jego ostoje objęte są Europejską Siecią Natura 2000. Wielkość krajowej populacji szacuje się na poziomie 550-750 sztuk, na Lubelszczyźnie oceniono ją na 100-150 osobników z czego w Nadleśnictwie Biłgoraj ok. 40. Spadek liczebności populacji spowodował objęcie głuszca ochroną czynną. Specyfiką ochrony głuszca jest fakt, iż wymaga ona kompleksowej ochrony całego lasu. Początkowo od 2003 r. nadleśnictwo korzystało ze środków krajowych współfinansując programy ochrony głuszca. W 2009 roku rozpoczęto realizacje projektu „Ochrona głuszca (Tetrao urogallus) w Nadleśnictwie Biłgoraj w latach 2009-2010" o wartości 336280,27 zł, poziom dofinansowania 85% z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w Ramach Regionalnego Programu Operacyjnego województwa Lubelskiego 2007-2013. Był to pierwszy projekt, który objął kompleksową ochroną tego kuraka. W ramach programu prowadzone były następujące działania: odstrzał drapieżników; usuwanie czeremchy amerykańskiej; wprowadzanie podszytów; wyłożenie gastrolitów; neutralizacja szkodliwych nawierzchni dróg leśnych; tablice informacyjne; edukacja dotycząca projektu, promocja; monitoring populacji. Skuteczność podjętych działań przekonała nas o kontynuacji tych działań, które realizujemy obecnie w projekcie „Ochrona głuszca w Nadleśnictwie Biłgoraj w latach 2011-2013".
W obecnie realizowanym projekcie większość działań to kontynuacja poprzedniego projektu, ponieważ przyniosły one spodziewany efekt.
Podejmowane działania ochronne:
1. Redukcja drapieżników. Potencjalnie najważniejsze działanie mogące doprowadzić do powstrzymania spadku liczebności głuszca. Rocznie planowane jest pozyskanie 400 szt. głównie lisa jak również: jenota, borsuka.
2. Usuwanie czeremchy amerykańskiej. Jest to gatunek obcego pochodzenia, bardzo ekspansywny, zdobywający w krótkim czasie pozycję dominującego w strukturze naturalnych, rodzimych zespołów roślinnych. Jego obecność stanowi szczególne zagrożenie dla pożądanych w biotopach głuszca płatów borówki. Usuwanie czeremchy polega na jej ścięciu a następnie opryskiwana jest herbicydem w celu jej zniszczenia. Planowane jest usunięcie czeremchy na powierzchni 25 ha.
3. Wprowadzanie podszytów świerkowych i jodłowych. Zwiększą one bezpieczeństwo poprzez umożliwienie schronienia i zwiększą bazę żerową (pączki, pędy). Zaplanowano wprowadzanie podszytów świerkowych i jodlowych łącznie na powierzchni 16 ha.
4. Neutralizacja szkodliwych nawierzchni dróg leśnych. W przeszłości używano do budowy korony dróg leśnych materiałów szkodliwych dla głuszca dotyczy to głównie żużlów (głuszec często wykorzystuje istniejące drogi jako miejsce zbierania gastrolitów - zjada drobne kamienie i niestety kawałki żużla, które nie są obojętne dla jego zdrowia), oraz kruszywa wapiennego (kruszywo to posiada zasadowe pH i powoduje eutrofizację siedlisk). Do zakrycia szkodliwych nawierzchni używamy niesortu kamiennego obojętnego dla środowiska, ponadto powstaną łatwo dostępne miejsca zaopatrzenia się kuraków w gastrolity. Planowane jest przykrycie 1091 m dróg.
5. Promocja projektu. Projekty z dziedziny ochrony przyrody wymagają intensywnej promocji, która jest jednocześnie promocją ochrony przyrody.
6. Edukacja dotycząca ochrony głuszca. W celu podniesienia świadomości ekologicznej mieszkańców naszego regionu, głównie dzieci i młodzieży na prowadzonych przez nas zajęciach omawiana będzie również tematyka ochrony głuszca. Środki przewidziane na ten cel przeznaczone będą na zakup pomocy dydaktycznych do prowadzonych zajęć.
7. Monitoring projektu. W realizacji projektu niezbędny jest monitoring populacji głuszca i drapieżników na nią
oddziałujących, który będzie prowadzony taką samą metodą jak w obecnie realizowanym projekcie, co pozwoli otrzymać nam najbardziej miarodajne wyniki stanu populacji tego gatunku. Ponadto pozwoli zaplanować działania ochronne na przyszłe lata.
Bez prowadzenia aktywnej ochrony głuszca gatunek ten zapewne wyginął by już na terenie naszego nadleśnictwa.
Działania ochronne na tak dużą skalę możliwe są tylko dzięki dofinansowaniu ze środków zewnętrznych, w tym ze środków pochodzących z Unii Europejskiej.
Najnowsze aktualności
Akcja „Wieniec” 2026 - ogólnopolskie działania Straży Leśnej
Akcja „Wieniec” 2026 - ogólnopolskie działania Straży Leśnej
Już wkrótce (od 28 lutego do 8 marca) rozpocznie się ogólnopolska akcja pod kryptonimem „Wieniec”. Straż Leśna Lasów Państwowych przeprowadzi działania kontrolno-prewencyjne, ukierunkowane na przeciwdziałanie kłusownictwu oraz nielegalnemu zbieraniu poroża.
Przełom lutego i marca to okres, w którym samce jeleni naturalnie zrzucają poroże. Zrzuty - czyli odpadłe w sposób naturalny tyki poroża - są poszukiwane przez osoby odwiedzające lasy. Zainteresowanie ich zbieraniem w ostatnich latach wyraźnie wzrosło.
Poroże to twarda, kostna struktura, którą noszą samce krajowych jeleniowatych. Im większe
i okazalsze tym dobitniej świadczy o sile oraz możliwościach reprodukcyjnych samca. Oprócz funkcji reprezentacyjnej służy także jako broń podczas walk byków o samice. Po zakończeniu okresu godowego oręż jest zrzucana. Proces ten odbywa się co roku – samiec gubi stare poroże, a w jego miejsce wyrasta nowe.
Leśnicy przypominają, że choć znalezione w lesie zrzuty można zabrać, ich poszukiwanie nie może odbywać się kosztem spokoju zwierzyny ani z naruszaniem obowiązujących przepisów.
"Mówią o nim "rogate złoto". Sezon na jego poszukiwanie zaczyna się już w lutym, a w marcu osiąga apogeum. Najlepsi w tym fachu podczas jednego sezonu mogą zarobić nawet kilka tysięcy złotych. Trzeba jednak pamiętać, by przede wszystkim nie szkodzić." Cały artykuł Marcina Szumowskiego o "Rogatej gorączce" przeczytasz w archiwalnym numerze Ech Leśnych (Echa leśne 01/2023 str. 68)
Zagrożenia związane z nieodpowiedzialnym zbieraniem poroża
Problemem są sytuacje, w których osoby poszukujące poroża:
- płoszą zwierzynę, szczególnie w okresie zimowym, kiedy jest ona osłabiona utrudnionym dostępem do bazy pokarmowej,
- wchodzą na tereny objęte zakazem wstępu, m.in. do ostoi zwierzyny czy młodników,
- dopuszczają się działań noszących znamiona szkodnictwa łowieckiego.
Niepokojące są również przypadki naruszania prawa w związku z kłusownictwem. Właśnie dlatego w tym okresie prowadzone są wzmożone działania Straży Leśnej.
Zakres działań Straży Leśnej
Celem akcji „Wieniec” jest:
- przeciwdziałanie i zwalczanie kłusownictwa,
- zwalczanie przejawów szkodnictwa łowieckiego,
- egzekwowanie przepisów wobec osób zbierających zrzuty poroża w sposób niezgodny
z prawem,
- kontrola legalności skupu i obrotu dziczyzną.
W czasie trwania akcji strażnicy leśni prowadzą patrole w miejscach szczególnie narażonych na tego typu naruszenia - w pobliżu ostoi zwierzyny, na terenach zagrożonych kłusownictwem oraz w obszarach często odwiedzanych przez zbieraczy poroża. Kontrolują również, czy osoby przebywające w lesie nie wkraczają na obszary objęte zakazem wstępu.
Akcja „Wieniec” prowadzona jest przy wsparciu Policji, Straży Granicznej oraz Państwowej Straży Łowieckiej.
Ochrona przyrody i odpowiedzialne korzystanie z lasu
Leśnicy podkreślają, że działania w ramach akcji „Wieniec” służą przede wszystkim ochronie dzikiej przyrody. Okres późnej zimy jest dla zwierząt szczególnie trudny - niepokojenie ich w tym czasie może negatywnie wpływać na ich kondycję.
Akcja ma więc nie tylko wymiar kontrolny, lecz także edukacyjny - przypomina o konieczności odpowiedzialnego korzystania z lasu i poszanowania zasad obowiązujących na terenach leśnych.
Posłuchaj Zdobka jak opowiada o szukaniu zrzutów w jednym z odcinków "Obliczy lasów" oraz sprawdź na naszej infografice czy wiesz czym różnią się rogi od poroża:
